Annabhau Sathe

Sahityaratna Lokshahir Annabhau Sathe Birth Anniversary

मातंग समाजात जन्मलेल्या अण्णाभाऊंना महाराष्ट्र ओळखतो तो महान शाहीर तसेच दीन-दुबळ्यांचे उपेक्षितांच्या जीवनाचे वास्तव चित्रण करणारा पहिला दलित साहित्यिक म्हणून.
अण्णाभाऊ साठेंनी तीस कादंब-या तसेच जवळ जवळ अडीचशे ते तीनशे कथा लिहिल्या. त्यांचे साहित्य केवळ मराठी भाषेपुरतेच मर्यादित न राहता चौदा भारतीय भाषात तसेच जर्मन, इंग्रजी, झेक, पोलीश, रशियन इत्यादी परकीय भाषात भाषांतरीत झाले आहे. त्यांचे साहित्य जात, धर्म, देश, भाषा इ. बंधनांच्या पलीकडे पोहोचले आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.
त्यांच्या साहित्यात संघर्ष विद्रोह प्रकर्षाने जागोजागी जाणवतो. त्यांची पात्रे शोषित दलित जनतेची दु:खे वाचकांपर्यंत वास्तवपणे पोहोचवतात. त्यांच्या ‘निळू मांग, मकुल मुलाणी, भोमक्या, फुला, नसरू, दादा न्हावी या पात्रांनी सा-या महाराष्ट्राला वेड लावले झपाटून टाकले.

समाजातील दलित शोषित जनतेने जात-पात, धर्म, मान-पान यांचा त्याग करावा व एक समतेवर आधारीत समाज निर्माण करण्यात पुढाकार घ्यावा असे अण्णाभाऊंना प्रकर्षाने वाटत होते.
अण्णाभाऊंनी विविध साहित्य प्रकार हाताळले. कथा, कादंब-या, पोवाडे, लावण्या, लोकनाटय़े, पदे, गीते अशी विविध क्षेत्रे त्यांनी सहजगत्या पादाक्रांत केली. आपल्या साहित्यातून शोषण, अन्याय, अत्याचाराला विरोध करणे हेच त्यांनी ध्येय मानले व मानवी वृत्ती, प्रवृत्तीचे वास्तव दर्शन वाचकांना घडविले. शब्दांना अंगाराचे रूप देऊन दलितांच्या निर्जीव मनाला चेतवत अण्णाभाऊ मराठी साहित्यातील अढळ पदावर विराजमान झाले आहेत.
अण्णाभाऊ साठेचं नाव घेतल्याशिवाय संयुक्त महाराष्ट्राचा इतिहास पूर्ण होणार नाही. संयुक्त महाराष्ट्र लढय़ातील एक महारथी लोकशाहीर, साहित्यसम्राट अण्णाभाऊ साठे यांची पुण्यतिथी १८ जुलैला आहे. सारा महाराष्ट्र अण्णाभाऊंनी अमरशेख यांच्या साथीने जागवला-पेटवला.
तत्कालीन मोरारजी सरकारने त्यांच्या ‘माझी मुंबई अर्थात मुंबई कुणाची?’ या नाटिकेवर बंदी आणली तरी अण्णाभाऊ आणि त्यांच्या साथीदारांनी तिचे प्रयोग करून महाराष्ट्र पेटता ठेवला. ‘माझी मैना’ हे गाजलेले गीत लिहून अण्णाभाऊंनी मुंबईबद्दलच्या सर्वसामान्यांच्या भावनाच व्यक्त केल्या.
अण्णाभाऊंच्या साहित्याचा गौरव महाराष्ट्रातील जनतेने त्यांच्या जिवंतपणीच केला. पण शासनाने त्यांच्या ‘फकिरा’ कादंबरीला पारितोषिक देण्याशिवाय काहीच केले नाही. अण्णाभाऊंनी कित्येक कथा कादंब-या, गीते, नाटके लिहिली त्यापैकी बरेच साहित्य प्रसिद्ध झालेले असले तरी अजूनही बरेच साहित्य अप्रकाशित आहे किंवा नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे.
* * * * *
अण्णा भाऊ साठे हे लावण्या, शाहिरी काव्ये, पोवाडा या लोककलांमध्ये तरबेज होते. मराठीभाषिक स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीकरता इ.स. १९५० च्या दशकात चाललेल्या संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत त्यांनी लोककलेच्या माध्यमातून लोकप्रबोधन घडवून आणले.अण्णा भाऊ साठे यांची वगनाट्येही अत्यंत महत्त्वाची आहेत. या वगनाटयांसाठी अण्णा भाऊंनी तमाशा या महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोककलेचा आकृतिबंध स्वीकारला. तमाशाच्या पारंपरिक सादरीकरणातील गण, गवळण, बतावणी आणि वग या घटकांपैकी गण, काही प्रमाणात बतावणी आणि वगनाटय हे तीन घटकच अण्णा भाऊंनी स्वीकारले. असे असले तरी तमाशाच्या पारंपरिक आकृतिबंधात अण्णा भाऊंनी वगनाटयाच्या रूपाने पुष्कळ बदल घडवून आणले. अकलेची गोष्ट, शेटजींचे इलेक्षन, बेकायदेशीर, माझी मुंबई अर्थात मुंबई कोणाची?, मूक मिरवणूक, लोकमंत्र्यांचा दौरा, खापर्‍या चोर, बिलंदर बडवे यांसारखी वगनाटये अण्णा भाऊंनी संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनाची पायाभरणी करण्यासाठी लिहिली. त्यांतील गरुडाला पंख, वाघाला नखं तशी ही (मुंबई) मराठी मुलुखाला हे कवन संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत विलक्षण गाजले.
अण्णा भाऊ साठे यांनी लिहिलेली प्रसिद्ध छक्कड(लावणीचा एक प्रकार) म्हणजे ‘माझी मैना गावाकडं राह्यली’. या एका काव्यरचनेमुळे अण्णा भाऊ साठे यांचे नाव मराठी साहित्यात अविस्मरणीय असेल.

 
* * * * *

Tukaram Bhaurao Sathe ie Annabhau Sathe was born on 1st August 1920 at Wategaon of Walva Taluka in Sangli District, Maharashtra State.  He has passed away on 18th July 1969. He was a communist political activist, textile worker and social reformer.

He born in Hindu Matang caste and upbringing identity were central to his writing and political work. He was a great folk poet and writer.

Annabhau Sathe understood his Dalit lineage, being a real humanist and socialist, he rejected any form of “identity politics” and his life’s struggle, writing and work was centered around the rejection of caste as a form of social and economic identity.
Lacking of formal education, Sathe wrote 35 novels in the Marathi. They include Fakira (1959), which is in its 19th edition and received a state government award in 1961.
There are 15 collections of Sathe’s short stories, of which a large number have been translated into many Indian and as many as 27 non-Indian languages. Besides novels and short stories, Sathe wrote a play, a travelogue on Russia, 12 screenplays, and 10 ballads in the Marathi Povada style one of them Tamasha.

Sahityaratna lokshahir Annbhau Sathe wrote novels and books from his life experiences. his novels celebrate the fighting spirit in their life who work against all odd in life.He was an important mobilizer in the Samyukta Maharashtra movement. He used the medium of powade to great effect in that movement.

Annabhu sathe was the member of Matang Samaj Community at Satara and Sangli districts of Maharashtra.There are increasing attempts to water down Sathe strong Communist leanings and present him as a “Dalit” leader and author, this is to filter and prevent the revolutionary aspirations of his work.On 18 July 1969 he was passed away.

Fakira kadambari novel Annabhau Sathe PDF Book